Eski Türklerin bayramları ve festivalleri
Tarih

"6 dakikada oku"Eski Türklerin Bayramları ve Festivalleri I: Asya Hunları’nın Toplantıları

Gelenekler, özellikle bayramlar; bir milletin benliğini ve birliğini sağlayan oldukça önemli unsurlardır.  Şüphesiz ki, Türk milletinin de en eski devirlerden beri bayramları ve festivalleri vardı. Günümüzde Türk milletine Mezopotamya’dan, Avrupa’dan vb. yerlerden bayramlar ithal edilmesi ve bunların binlerce yıllık geçmişi olduğu düşüncesi oldukça yanlıştır. Türk milleti çok büyük bir millettir, uydurma ve sahte olan hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. “Eski Türklerin Bayramları ve Festivalleri” başlığıyla başlattığımız bu seri, Orhun bölgesinde kurulan 3 büyük Türk devletinin (Asya Hunları, Gök-Türkler ve Uygurlar) bayram ve festivallerini kronolojik sırayla inceleyecektir.

Asya’da kurulan ilk teşkilatlı Türk devleti olan Hunlar (Xiongnu) hakkında Çin kaynaklarının anlattıkları, M.Ö. 209 yılında Modu Chanyu’nün başa geçmesiyle birlikte artmıştır. Çin kaynakları, çok detaylı olmasa da Hunlar’ın düzenlediği toplantılar ve bayramlardan bahsetmektedir. Çin kaynaklarından bu konuda bilgi verenlerin en önemlileri, ikisinin Hunlar’a çağdaş (Shi Ji, M.Ö. 91; Hanshu ise M.S. 111 yılında tamamlanmıştır), birinin de Hun çağına yakın bir tarihte (Hou Hanshu, M.Ö. 5. yüzyılda kaleme alınmıştır) yazılması sebebiyle; Shi Ji, Han Shu ve Hou Hanshu’dur. Shi Ji ve büyük ölçüde onu tekrar eden Han Shu’da şu bilgi yer almaktadır:

“Her yılın ilk ayında, bütün beyler Chanyu’nün otağında küçük bir toplantı düzenleyerek dinî tören yaparlardı. Beşinci ayda, Longcheng’da büyük bir kurultay düzenleyerek, atalarına, göğe ve yere, tanrıya ve ruhlara kurban sunarlardı. Sonbaharda, atlar semirdiğinde, Dailin’de büyük bir toplantı düzenleyerek, ormanın çevresini dolaşıp hayvan ve insan sayımı yaparlardı.”[1]

Bu toplantılar Hou Hanshu’da ise şöyle anlatılır:

“Hunlar yılda üç kere Longci’a giderler. Bunlar genellikle birinci, beşinci ve dokuzuncu ayların wu (beşinci) gününde olur. Bu sırada tanrıya tapınırlar. Güney hükümdarı [Bi], imparatora tâbi olduğu için, tapınağını onunki ile birleştirdi. Bu [toplantı] sebebiyle boylarıyla birlikte toplandı ve devlet işlerini tartıştı. Atlara ve develere binerek tören yaptılar.”[2]

Ercilasun, Çin kaynaklarının tören zamanlarını belirtmede kullandığı ayların Çin takvimine göre değil, Hunlar’ın takvimine göre olduğunu düşünmektedir.[3] Mevsimlerin tüm hayatı etkilediği bozkırda, yeni yıl gece ve gündüzün eşitlendiği bahar ekinoksu ile başlamaktaydı. Yani miladi takvime göre mart ayının sonları, eski Türklerin yılbaşı idi.

Martın sonlarına doğru yapılan bu birinci toplantıya tüm beyler katılırdı. Çin kaynaklarında özellikle “dinî tören” vurgusunun yapıldığı bu toplantı, yeni yılı selamlama ve kısa bir süre sonra gelecek bahara bir hazırlık olabilirdi.

Beşinci ayda, taşınabilen bir çadır şehri olan Longcheng’da[4] yapılan toplantı, Hunların en önemli toplantısı gibi görünmektedir. Çünkü kaynaklar, eski Türk inanç esaslarının hepsini (Tanrı, kutsal yer ve su, ruhlar yahut atalar) sayarak, bunlara kurban kesildiğini söylemiştir. Yine Hun takvimine göre bu toplantı, temmuz ayının sonlarında olmalıdır. Ayrıca bu toplantıya Hunlara bağlı tüm beyler ve yöneticiler de katılıyordu. Şüphesiz ki, devletin en önemli işleri de bu büyük kurultayda görüşülüyordu.

Beşinci ayda düzenlenen bu büyük toplantıya katılım zorunluydu. Katılım göstermemek, devlete karşı başı buyrukluğu akla getiriyordu. Hatta, Huyendi Chanyu (M.Ö. 85-M.Ö. 68) yeni başa geçtiği sırada, Sol Bilge ve Sağ Luli Beyleri chanyu olamadıkları için öfkelendiler ve Han Hanedanı’na sığınmak istediler. Ancak bunu tek başlarına yapmaya cesaretleri yetmedi ve önce Wusunlar’a sığınmayı, ardından da Xiongnu merkezine saldırmayı planladılar ve Lutu Beyi’ni de bu plana uymaya zorladılar. Sonrasında Lutu Bey’i onlara merkeze ihbar etti. Chanyu tarafından durumu soruştumak için birisi yollanınca Sağ Bilge Bey’i, suçu Lutu Beyi’ne attı. Ardından Sağ Bilge Beyi ve Sol Luli Beyi kendi idare merkezlerine çekilip, Longcheng’daki kurultaya bir daha katılmak istemediler.[5] Böylece, merkeze bağlılıklarının azaldığını göstermiş oluyorlardı.

Önceki iki toplantının vakitleri Shi Ji ve Han Shu’da verilmişken, üçüncü toplantı için “atların semirdiği zaman” ifadesi kullanılmıştır. Ama Hou Hanshu’da Güney Hunları için yukarıda verdiğimiz çeviride, bu üçüncü toplantının dokuzuncu ayda olduğu söylenmiştir. Bu da yine Hun takvimine göre kasım sonlarına rastlamaktadır.

Bu toplantıda Hunlar, ormanın etrafında dönerlerdi. Bu eylem çoğu araştırmacıya göre dinî bir eylem iken, bize göre bir yarış da olabilir. Çünkü bu toplantıda Hun ülkesinde yaşayan tüm insanlar bir araya gelir ve nüfus, hayvan sayımları yapılırdı. Böyle bir ortamda eğlence unsurlarının olmaması kaçınılmazdır. Bizimki sadece bir görüştür; belki bu olay gerçekten dinî bir eylemdir.

Az önce dediğimiz gibi, dokuzuncu ayda yapılan bu toplantıda tüm Hun tebaası hazır bulunur ve gerek askerî ve ekonomik açıdan gerekse ne kadar hayvanın kesilip yeneceği, bir sonraki yıla ne kadar hayvanın kalacağı öğrenilmek için hayvan ve insan sayımı yapılırdı. Bu büyük toplantı, bir festival havasında geçmekteydi.


Notlar

[1] Pulat Otkan, Tarihçinin Kayıtları’na (Shi Ji) Göre Hunlar, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2018, s. 67-68; Ayşe Onat-Sema Orsoy-Konuralp Ercilasun, Han Hanedanı Tarihi Hsiung-nu (Hun) Monografisi, TTK, Ankara 2020, s. 8.

[2] Konuralp Ercilasun, Türk Tarihinde Asya Hunları, Dergah Yayınları, İstanbul 2019, s. 236.

[3] Konuralp Ercilasun, age., s. 237.

[4] Longcheng hakkında detaylı bir araştırma için bkz. Konuralp Ercilasun, “Asya Hunlarındaki Long-çıng’ın Peşinde”, Kutadgubilig: Felsefe Bilim Araştırmaları, 2014/26, ss. 295-310.

[5] Onat vd., age., s. 42.


Kaynakça

ERCİLASUN, Konuralp, “Asya Hunlarındaki Long-çıng’ın Peşinde”, Kutadgubilig: Felsefe Bilim Araştırmaları, 2014/26, ss. 295-310.

ERCİLASUN, Konuralp, Türk Tarihinde Asya Hunları, Dergah Yayınları, İstanbul 2019.

İZGİ, Özkan, “Hunlar, Göktürkler ve Uygurlarda Geleneksel Festival ve Eğlenceler”, İ.Ü. Tarih Dergisi, 1977/31, ss.29-36.

KAFESOĞLU, İbrahim, Türk Millî Kültürü, Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1988.

ONAT, Ayşe-Sema Orsoy-Konuralp Ercilasun, Han Hanedanı Tarihi Hsiung-nu (Hun) Monografisi, TTK, Ankara 2020.

OTKAN, Pulat, Tarihçinin Kayıtları’na (Shi Ji) Göre Hunlar, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2018.

Mersin Mehmet Akif Ersoy Sosyal Bilimler Lisesi'nde 11. sınıf öğrencisiyim. İslam öncesi Türk tarihi ile ilgileniyorum. Gök-Türkler ve Uygurlar esas ilgi alanım. Siyasî, içtimâî mezhebim Türkçülüktür.

Bir yorum

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: