Tarih

"4 dakikada oku"Bir Selçuklu Hanımı: Türkan Hatun

Büyük Selçuklu İmparatoru Melikşah’ın eşlerinden biri olan Türkan Hatun, Karahanlılar soyuna mensuptur. Kaynaklarda gerçek ismi geçmediği gibi, kendisinden “Celaliye Hatun” olarak da bahsedilmektedir. Türk- İslam tarihinin ünlü kadınlarından biri olan bu hatunun emrinde 12.000 kişilik özel bir birlik bulunmaktaydı. Türkan Hatun, Melikşah’ın tek eşi değildi. Sarayda, ikinci ama en yetkili eş olması Türkan Hatunu rakipsiz kılmaktaydı. Fakat yine de veliaht olarak Melikşah’ın diğer eşinden doğan oğlu Berkyaruk gösterilmekteydi. Türkan Hatun’un isteği kendi oğlunun Melikşah’tan sonra devletin başına geçmesi yönündeydi. Bu doğrultuda henüz dört yaşında olan oğlu Mahmud’u veliaht yapma çabasına girişti.

Diğer bir yandan Halife Muktedi’ye vermiş olduğu kızı Mahmelek Hatun bir erkek evlat dünyaya getirmişti. Türkan Hatun’un, adı Cafer konulan bu çocuğu, hilafete geçirmek gibi bir planı daha vardı. Fakat tüm bu emellerini gerçekleştirebilmesi için Nizamülmülk’ün, vezirlik tahtından çekilmesi gerekiyordu. Ondan boşalan yere de kendi veziri olan Tacülmülk’ü geçirmesi lazımdı. Nitekim, vezir Nizamülmülk’ün bir Batıni fedaisi tarafından öldürülmesi, Türkan Hatunun işini oldukça kolaylaştırmıştı. Bu olay ile birlikte Berkyaruk, veliahtlıktan düşürülüp çocuk yaşta olan Mahmud veliaht tayin edilmişti. Bu değişiklikten çok kısa bir süre sonra eşi Melikşah, bir zehirlenme olayı sonucu ölmüştü. Melikşah’ın ölümüyle birlikte Türkan Hatun, torunu Cafer’i hilafet tahtına çıkarmak istemiştir. Dönemin İslam bilgini Gazzali’nin karşı fetvası ile bu durumun önüne geçilmiştir. Lakin Türkan Hatun, kendi isteği doğrultusunda fetva verebilecek olan bilginler bulmakta hiç zorluk çekmemiştir.

Türkan Hatunun Zaferi

26 Kasım 1092 yılında beş yaşındaki Mahmud, Terken Hatun tarafından Selçuklu sultanı ilan edilmiş ve adına hutbeler okutulmuştu. Türkan Hatun öyle ya da böyle istediği sonucu elde etmişti. Şimdiki hedefi ise Berkyaruk’un ele geçirilmesi idi. Bu sebeple, öncelikle Emir Gürboğa’yı İsfahan’a yollamıştır. Daha sonra, kendisi de ordu ile birlikte arkasından gitmiştir.

Vezirlikten alınan Nizamülmülk ve destekçileri, Berkyaruk’u Rey kentine kaçırarak sultan ilan etmişlerdir. Berkyaruk’u ele geçirmek için gelen Türkan Hatun’un ordusunu bozguna uğratmışlardır. Bu bozgun ile birlikte Selçuklu tahtını kaybetmek istemeyen Türkan Hatun, çareler aramaya başlamıştır. Aklına Melikşah’ın amcasının oğlu olan İsmail b. Yakuti gelmiş, elçiler yollayıp, kendisiyle evlendiği takdirde Selçuklu tahtına oturabileceğini bildirmiştir. İsmail b. Yakuti bu teklifi kabul etmiş ve bazı Selçuklu emirlerinin bu evliliğe razı gelmemelerine rağmen Türkan Hatun ve İsmail b. Yakuti evlenmiştir. Şimdiki hedefleri Berkyaruk’u devirmekti. Kafa kafaya vererek Beryaruk’un öldürülmesi için bir plan hazırlamışlar fakat bu plan bazı emirler tarafından öğrenilince, İsmail b. Yakuti öldürülmüştür. Türkan Hatun, aynı teklifi Suriye ve Elcezire’de sultanlığını ilan etmiş olan Tutuş’a da yapmıştır. O da tıpkı İsmail b. Yakuti gibi bu teklifi hemen kabul etmiş ve harekete geçmiştir. Lakin tam Selçuklu başkentine ulaşacağı sırada, Türkan Hatun bir suikast sonucu yaşamını yitirmiştir.

Çok asaletli ve merhametli bir kadın olmasına rağmen, taht hırsı bütün duygularının önüne geçmiştir. Kendisine bahşedilen gücü, sadece ama sadece kendisi için kullanan bir kadın olarak Türk-İslam tarihindeki yerini almıştır.

Kaynakça

Üçok, Bahriye, Türk İslam Devletlerinde Türk Naibeler ve Kadın Hükümdarlar, Bilge Kültür Sanat Yayınları, İstanbul, 2011.

Uydu Yücel, Mualla, Bozkırın Asenaları, Çoban Yayınları, İstanbul, 2019.

Beyani, Şirin, Moğol Dönemi İran’ında Kadın, çev. Mustafa Uyar, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2015.

Bir Cevap Yazın