Göçmenler
Psikoloji,  Sosyoloji

"6 dakikada oku"Göçmen Sorunu ve Göçmenlerle İlgili Tutum

Birleşmiş Milletler verilerine göre Türkiye’de 3,9 milyon göçmen bulunmaktadır. Mülteci statüsündeki göçmenler de dahil edildiğinde bu sayı 5,9 milyona ulaşmaktadır (Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı). Bu verilere göre Türkiye, Dünya’da en fazla göçmen nüfusuna sahip 12. ülke. Ancak göçmen nüfusun en fazla tartışmaya sebep olduğu ülkelerden birisi olabilir. Bu durumun altında pek çok sebep yatıyor. Sebepleri elbette tek tek sıralamayacağız. Bunun yerine bir ülkedeki göçmen popülasyonunun “göçmen sorununa” dönüşmesi sürecini ve göçmenlere karşı tutum farklılıklarını inceleyeceğiz.

Türkiye, konumu itibariyle daha çok Orta Doğu ve Afrika ülkelerinden göç almaktadır. İç savaş sonrası sınır komşumuz olan Suriye’den gelen göçmenler tüm göçmen nüfusunun %90’ını oluşturmaktadır. Bunların bir kısmı her şey normale döndüğünde ülkelerine dönme ümidiyle burada bulunuyorsa da çok ciddi bir kısmı da Avrupa ülkelerine geçme niyetiyle Türkiye’ye geldi. Avrupa’yla olan sınır kapılarının açılması ihtimalinin devlet yöneticileri tarafından sadece dile getirilmesi bile on binlerce mültecinin sınır kapılarına yığılmasına, yasadışı bir şekilde deniz yoluyla Avrupa’ya ulaşmanın yollarını aramasına yetti. Yani göçmenlerin ülkelerini seve seve terk etmediği, fırsat bulduklarında geri dönmenin ya da başka bir ülkeye geçmenin yollarını arayacakları aşikâr.

Göçmenlerin Türkiye’de bulunmasından Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının da memnun olduğu söylenemez. Ayrıca Avrupalı devletler de göçmenlerin gelmesini istemiyor olacak ki göçmenlerin Türkiye’de kalmasına karşılık olarak Türkiye’ye para ödüyor. Kısacası bu göçmenlik hâlinden kimse memnun değil. Ancak bu memnuniyetsizlik belirli koşullar altında artabiliyor ya da azalabiliyor.

Örneğin Norveç’te yapılan bir araştırmada göçmenlerin ait oldukları kültürden ziyade bireysel olarak değerlendirildiğinde tutumların nasıl değiştiği incelenmiştir. Sonuç olarak bireyle ilgili ekonomik bir değerlendirme yapıldığı ve sosyal statüsüne göre ona karşı tutumda değişim olduğu bulunmuştur (Aalberg, Iyengar ve Messing, 2011). Aalberg ve arkadaşları Norveç halkının kitlesel bir göç dalgasına karşı olmalarına rağmen bireyin ekonomik getirisine bağlı olarak bireysel göçün onaylanabileceğini belirtiyor. İskandinav ülkelerinin beyin göçünü teşvik eden politikaları vatandaşların da göçmenlerle ilgili tutumlarını etkiliyor olsa gerek.

Göçmenlerin göç statüleri de göçmenlere karşı tutumda farklılığa sebep olmaktadır. Kaçak göçmenler; yasal yollarla göçenlere ve iltica talepleri doğrultusunda mülteci statüsünde kabul edilenlere göre en çok ön yargılı tutumlara maruz kalan göçmen grubudur. Bu üç grubun içinden en çok tehdit olarak algılanan grup da yine ülkeye yasa dışı yollarla giren kaçak göçmenlerdir (Murray ve Marx, 2013).

Almanya’da yapılan bir araştırmada ise Alman vatandaşlarının ülkelerindeki yabancı nüfusuna yönelik tutumları incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda Alman vatandaşlarının önemli bir kısmının ülkelerindeki yabancıların sosyal hayatı olumsuz yönden etkileyeceğine inandıkları ve yabancıların eşit sosyal, siyasi ve ekonomik haklara sahip olması durumunun adil olmayacağı düşüncesinde oldukları saptanmıştır (Semyonov, Raijman, Tov ve Schmidt, 2004). Bununla birlikte aynı araştırmada algılanan yabancı nüfusun büyüklüğüne göre yabancılara karşı tutumun değiştiği sonucuna varılmıştır. Algılanan yabancı nüfus büyüklüğü arttıkça yabancılara karşı tutum da olumsuz yönde artmaktadır.

 Türkiye’de sayısı çok da fazla olmayan ama sokaklarda rastlanılması muhtemel olan siyahi göçmenler için hem medyada hem de halk arasında sempati söz konusudur. Bu olumlu tutumların temelinde Türkiye’de siyahi göçmenlere ilişkin algılanan nüfus büyüklüğünün diğer göçmen gruplarına göre daha küçük olması bulunmaktadır. Ama bu da Türkiye’de siyahi göçmenlerin ayrımcılığa uğramadığı, onlara karşı olumlu duygular beslendiği anlamına gelmez. Caddelerde simit, saat, parfüm satıyor diye acınarak “Namusu ile para kazanıyor, helal olsun.” deniliyor olsa da onların bu işleri yapıyor olmalarının sebebinin diğer işlere başvurduklarında ayrımcılığa uğrayıp reddedilmeleri olması son derece muhtemeldir. Yani anketler aracılığıyla elde edilen tutum araştırmalarının sonuçları her zaman davranışları doğru bir şekilde tahmin edemeyebilir. Bu insanların ekseriyetle bu işleri yapıyor olmalarının sebebi olarak benim naçizane tahminim budur.

Bu tahmin tamamen kişisel gözlemim olup hiçbir bilimsel bulguya dayanmadığı gibi bu konudaki olası bir araştırmanın sonucunu çok merak etmekteyim. Ancak toplumda bütün siyahilere saatçi damgası vurulmasından dolayı bundan farklı bir sonuç çıkması şaşırtıcı olur. Göçmenlerin dışında 19. yüzyılda Türkiye’ye gelen ve şu anda bazı Ege köylerinde yaşayan Afro-Türkler’in bunca yıldır bu ülkede yaşıyor olmalarına rağmen zaman zaman ayrımcılığa uğradıklarını bildirmeleri de (bknz) bu teoriyi güçlendiriyor.

Kaynakça

Aalberg, T., Iyengar, S., & Messing, S. (2012). Who is a ‘deserving’immigrant? An experimental study of Norwegian attitudes. Scandinavian Political Studies35(2), 97-116.

IOM Turkey. (n.d.). Türkiye’de Göç | IOM TURKEY. Erişim tarihi 1 Haziran, 2021. Erişim adresi: https://turkey.iom.int/tr/t%C3%BCrkiyede-g%C3%B6%C3%A7

Murray, K. E., & Marx, D. M. (2013). Attitudes toward unauthorized immigrants, authorized immigrants, and refugees. Cultural Diversity and Ethnic Minority Psychology19(3), 332.

Mülteciler Derneği. (2021, 4 Mart). Avrupa Birliğinin Suriyeliler İçin Türkiye’ye Ödediği Para. https://multeciler.org.tr/avrupa-birliginin-suriyeliler-icin-turkiyeye-odedigi-para/

Semyonov, M., Raijman, R., Tov, A. Y., & Schmidt, P. (2004). Population size, perceived threat, and exclusion: A multiple-indicators analysis of attitudes toward foreigners in Germany. Social Science Research33(4), 681-701.

United Nations Department of Economic and Social Affairs. (n.d.). International migrant stock 2019: Graphs. Erişim tarihi: 1 Haziran, 2021, Erişim adresi: https://www.un.org/en/development/desa/population/migration/data/estimates2/estimatesgraphs.asp?2g2

Bir Cevap Yazın