Anı kalsın diye fotoğraf çekmek.
Psikoloji

"6 dakikada oku"Anı Yaşarken İçinde Bulunduğumuz Anı Yakalama Telaşı

Keyif aldığımız bir deneyimi yaşarken o anı saklamak ve daha sonra yeniden hatırlamak isteriz. Ancak belleğimiz o anı tüm detaylarıyla yeniden zihne getiremeyebilir. Araştırmalar önemli bir deneyimi gerçekleştirirken bir satın alma eyleminin bu deneyimden alınan hazzı arttırdığını ve bu deneyimin daha sonra yeniden hatırlanmasını kolaylaştırdığını gösteriyor (Goodman, Malkoc ve Stephenson, 2016). Yani; örneğin bir düğün organizasyonu masrafları gibi deneyimsel harcamalar ve o düğün için yüzük satın almak gibi maddi harcamalar düğün gecesini unutulmaz kılmaktadır. Ama böyle önemli anları saklamak ve daha sonra görsel olarak zihinde canlandırmak için en kolay yol fotoğraf ya da video ile kaydetmektir.

Günümüzde dijital depolama birimlerinin gelişmesi ve bulut tabanlı depolama birimlerinin erişilebilirliğinin artmasıyla anılarımızı saklamak eskiye göre daha kolay bir hale gelmiştir. Çektiğimiz fotoğraflar akıllı telefonların hafızası dışında telefonun işletme sistemine bağlı olarak Google Drive ve iCloud gibi bulut depolama birimlerinde de çevrim içi olarak kaydedilmektedir. Hatta bunların dışında çekilen fotoğrafların sosyal medyada paylaşılması da bir tür bulut depolama sistemi üzerine kaydetmek sayılır. Bu da telefon, bilgisayar, hafıza kartı gibi fiziksel depolama birimlerinin kaybolma ya da zarar görme ihtimalinde dosyalarımıza yeniden erişebilmeyi sağlıyor.

Ancak günümüzde anılarımızı kaydetmek için bu kadar fazla imkân olması anıları daha iyi hatırlayacağımız anlamına gelmiyor. Tam aksine insanlar bu önemli anlarda fotoğraf çekerek kendi belleklerinin anı kaydetme görevini kamera ya da telefonların belleğine aktarmaktadır ve böylece anıların insan belleğine kaydedilmesi sürecinde bir bozulma meydana gelmektedir (bknz. offloading hypotesis) (Soares ve Storm, 2018). Öyle ki, bir deneyde katılımcıların bir kısmından bir deneyimi gerçekleştirirken fotoğraf ya da video gibi medya araçlarını kullanmalarını; diğerlerinden ise herhangi bir medya ögesi kullanmamaları istenmiştir. Sonuç olarak medya kaydı alan katılımcıların kayıt almayanlara göre bu deneyimlerini daha az hatırladıkları bulunmuştur (Tamir, Templeton, Ward ve Zaki, 2018).

Benzer başka bir araştırmada ise yine bir deneyim esnasında medya kaydı alma ve almama koşullarına ek olarak Snapchat adlı uygulama ile fotoğraf veya video kaydı almaları istenmektedir. Bir anlık fotoğraf ve video paylaşım platformu olan bu uygulamada paylaşılan fotoğraflar bir süre sonra otomatik olarak silinmekte ve tekrar ulaşılamamaktadır. Başka bir gruptan ise deneyim esnasında telefonun kendi kamera uygulamasından fotoğraf çekip ardından manuel olarak silmeleri istenmektedir. Bu eklenen koşullarda katılımcılar fotoğraflarının ve videolarının silineceğini bilmelerine rağmen sonuç değişmemiştir. Snapchat ile anlık fotoğraf çeken grup da, çektikleri fotoğrafları manuel olarak silen grup da o fotoğraflara erişemeyeceklerini bilmelerine rağmen deneyimlerinin belleğe işlenmesinde bozulma meydana gelmiştir (Soares ve Storm, 2018).

Bir olayı deneyimlerken fotoğraf ve video çekmek o deneyimden alınan hazzı da etkilemektedir. Bir deneyim esnasında kamera ile bir görüntü yakalamaya çalışmak o deneyimin kaydadeğer yönlerini fark etmeyi sağlamaktadır. Nitekim yapılan araştırmalar bir öğle yemeği yemek gibi sıradan bir deneyim esnasında alınan hazzın o deneyim fotoğraflandığında arttığını gösteriyor. Bunun dışında müze ziyareti gibi görselliğin ön planda olduğu deneyimlerde alınan haz da müzedeki görülmeye değer şeylerin fotoğraflanması çabası ile birlikte artmaktadır (Diehl, Zauberman ve Barasch, 2016). Ancak zaten ilgi çekici olan bir deneyim esnasında fotoğraf çekme işi ile aşırı meşgul olmak bu deneyimden yeterince keyif alınmasının önüne geçebilmektedir (Nardini, Lutz ve LeBoeuf, 2019). Çünkü fotoğraflama ile aşırı meşgul olmak anın yaşanmasına; görsel deneyimin dışındaki deneyimlerin (örneğin; diğer insanlarla etkileşim içerisinde olmanın) kaçırılmasına sebep olabilmektedir.

Fotoğraf çekmenin sebebi de deneyimden alınan hazzın boyutunu etkilemektedir. Çünkü fotoğraf çekmemizdeki tek amaç onları anıları yeniden hatırlatması amacı ile kaydetmek değildir. Deneyimlediğimiz şeyi, gezdiğimiz yerleri, tattığımız lezzetleri paylaşmak da isteriz. Deneyim esnasında sosyal medyada paylaşma niyetiyle fotoğraf çekildiğinde bu fotoğraflara onları değerlendiren bir gözle bakıldığından bir değerlendirilme kaygısı söz konusudur. Çekilen fotoğrafları paylaşma kaygısı söz konusu olduğu durumlarda alınan haz sadece anıları saklama amacıyla fotoğraf çekilmesi durumuna göre daha düşük seviyededir. Ancak bu fotoğraflar sadece yakın arkadaşlarla paylaşılacaksa bu hazzın azalması daha az muhtemeldir (Barasch, Zauberman ve Diehl, 2018).

Sonuç olarak yaşanılan anları kaydetmek ve gelecekte yeniden hatırlamak telaşı şimdi yaşanılan deneyimi etkilememelidir. Meşhur carpe diem felsefesinde vurgulandığı gibi gelecekle ilgili kaygıların bugünün önüne geçmesine izin verilmemelidir. Modern çağın gereklilikleri olan deneyimleri fotoğraflama ve sosyal medyada paylaşma gibi eylemler bu deneyimlerden alınan hazzı arttıracak ölçüde kullanılabilir. Bununla birlikte gerçekten önemli olan detayları kaydetmek de bu deneyimlerin zihinde yeniden canlandırılması sürecini destekleyebilir. Ancak burada da önemli olan gerçekten gerekli detayların kaydedilmesidir. Aksi takdirde kendi belleğimizin anıları geri getirme görevini tamamen dijital araçlara yüklemek bu önemli anların herhangi bir dijital aracın desteği olmadan hatırlanamamasına sebep olabilmektedir.

Kaynakça

Barasch, A., Zauberman, G., & Diehl, K. (2018). How the intention to share can undermine enjoyment: Photo-taking goals and evaluation of experiences. Journal of Consumer Research44(6), 1220-1237.

Diehl, K., Zauberman, G. ve Barasch, A. (2016). How taking photos increases enjoyment of experiences. Journal of personality and social psychology111(2), 119.

Goodman, J. K., Malkoc, S. A. ve Stephenson, B. L. (2016). Celebrate or commemorate? A material purchase advantage when honoring special life events. Journal of the Association for Consumer Research1(4), 497-508.

Nardini, G., Lutz, R. J. ve LeBoeuf, R. A. (2019). How and when taking pictures undermines the enjoyment of experiences. Psychology & Marketing36(5), 520-529.

Soares, J. S. ve Storm, B. C. (2018). Forget in a flash: A further investigation of the photo-taking-impairment effect. Journal of Applied Research in Memory and Cognition7(1), 154-160.

Tamir, D. I., Templeton, E. M., Ward, A. F. ve Zaki, J. (2018). Media usage diminishes memory for experiences. Journal of Experimental Social Psychology76, 161-168.

Bir Cevap Yazın