unutulma hakkı
Hukuk

"4 dakikada oku"Unutulma Hakkı

Teknolojideki gelişmeler, bilgiye ulaşmayı kolaylaştırmasının yanında, kişilerle ilgili bilgi akışını hızlandırarak özel hayata saygı ilkesinin güncelliğini yitirmesine de neden olmuştur. Bu durum konuyla ilgili yasal düzenlemelerin yapılmasını zorunlu kılmış ve “unutulma hakkı” kavramını hukuk sistemine dahil etmiştir. “Unutulma hakkı”, dijital hafızada yer alan bireylere ait rahatsız edici her türlü kişisel içeriğin, yine bireylerin talebi üzerine bir daha geri getirilemeyecek biçimde ortadan kaldırılması/silinmesi olarak tanımlanmıştır. Tanımda, talep üzerine ortadan kaldırılır denilse de bu elbette ki sanıldığı kadar kolay bir durum değildir. Sadece, bazı arama motorlarından kişinin adının, ilgili olduğu haberlerin kaldırılması yeterli olmayıp, bu bilgilerin süreç içerisinde nerelerde paylaşıldığının; hangi yazılarda, gazetelerde kullanıldığının tespiti de gerekecektir. Ayrıca kopyalanmış, çeşitli veri ortamlarında saklanmış bilgilerin tekrar sisteme yüklenilmesi tehlikesi de hep olacağından, tam anlamıyla “unutulduğumuzu” söyleyemeyiz.

“Unutulma hakkı, ilk defa AB Komisyon tarafından hazırlanan 2012 tarihli taslak metninde yer almıştır. Bu taslak metnin “Unutulma ve Silinme Hakkı (Right To Be Forgotten and To Erasure)”başlıklı 17. Maddesinde bireylere, kişisel verileri çok uzun süredir toplanış amaçları çerçevesinde kullanılmıyorsa ve veri sahibinin de söz konusu verilerin saklanmasına rızası yoksa bu verilerin silinmesini sağlama ve daha fazla yayılmasını engelleme konusunda bir talep hakkı tanınmıştır”. Talep hakkının kapsamı, verinin paylaşıldığı internet sitesinden sadece ilgili verinin kaldırılmasıyla sınırlı kaldığı için, buradaki çözüm daha yerel düzeyde, geçici bir çözüm niteliği taşımaktadır. Ayrıca kişisel veriler internet sitelerinden başka alanlarda da kullanılmaktadır. Örneğin, bir dava sebebiyle; geçmişte şiddete, cinsel tacize maruz bırakılmış bir kadının, dava tutanaklarında yaşadığı olayın her detayını anlatmak zorunda olması, anlattığı her şeyin mahkeme kayıtlarına geçirilmesi ve en nihayetinde bu mahkeme kararlarının halka açık olup, herkesin kolaylıkla ulaşabiliyor olması, kişiye aynı olumsuz durumları tekrar hatırlatıp, bu mağduriyetin manevi olarak sürdürülmesine sebebiyet vermektedir. Dolayısıyla geniş kapsamlı düşünülmek zorunda olunan “unutulma hakkı” kavramının hukuki sınırları henüz çizilememiştir.

Unutulma hakkıyla yakından ilgili olan “kamunun haber alma hakkı” ise konunun boyutunu farklı bir alana taşımaktadır. Zira bu hak, tıpkı “özel hayatın gizliliği hakkı “gibi korunup gözetilmesi gereken anayasal bir haktır. Bununla birlikte de karşımıza hem özel hayatın gizliliğini isteme hem de haber alma hürriyetini sağlama anlamında “hakların yarışması” kavramı ortaya çıkmaktadır. Hangisinin üstün hak olduğu konusu ise tartışmalıdır. Ancak, “üstün kamu yararı” gerekmiyorsa, özel hayata saygı ilkesinin, haber alma hakkından daha baskın olacağı kanaatindeyim. Çünkü; unutulma hakkı, kişilere “‘yeni bir sayfa açma’, ‘geçmişine ait izleri bir daha geri getirilemeyecek biçimde silme’ ve ‘yeni bir başlangıç’” yapma imkânı sağlar. Bu sebeple de mutlak olarak korunması gerekecektir.

Sonuç olarak, Özel hayat, kişinin kendi dünyasında yaşamak isteyip, sadece izin verdiği ölçüde başkalarının bilmesine imkân sağlayan düşünce alanıdır. Dolayısıyla teknolojinin getirdiği dönüşüm içerisinde, kendini sürekli güncellemeli, kamu otoritesi eliyle de korunmaya değer bulunmalıdır. Hukuk düzenindeki varlığı çok yeni olan unutulma hakkı kavramı hem ulusal hem de uluslararası boyutta önemini arttıracak, teknolojiyle birlikte gelişimini sağlayan alanlarda kişi hakkı mağduriyetlerine daha fazla sebebiyet vermeden yasal mevzuatlarla güvence altına alınacaktır.

 

Kaynakça:

Akgül, Aydın, “Kişisel Verilerin Korunmasında Yeni Bir Hak: ‘Unutulma Hakkı’ ve AB
Adalet Divanı’nın ‘Google Kararı’ ”, TBBD, S. 116, 2015, s. 11-38. (Akgül, Unutulma).

Elmalıca, Hasan, “Bilişim Çağının Ortaya Çıkardığı Temel Bir İnsan Hakkı Olarak Unutulma
Hakkı” https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/621578

Gülener, S., “Dijital Hafızadan Silinmeyi İstemek: Temel Bir İnsan Hakkı Olarak ‘Unutulma
Hakkı'”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Y. 2012, Sa. 102, s. 226.

 

Bir Cevap Yazın