Felsefe

"6 dakikada oku"Sokratik Yöntem

Sokrates, ebe bir anne ve heykeltıraş bir babanın oğlu; aynı zamanda bir Antik Yunan filozofudur.

Sokratik yöntem, Sokrates’in felsefi düşünüşü ve bilgiyi sınayarak öğretme yöntemidir. Sokrates, bu yöntemi sayesinde bir köleye geometri sorusu çözdürmüştür. Sokrates, aslında bu yöntemiyle karşısındaki kişiye yeni bir bilgi öğretmeyip yalnızca kişinin aklında doğuştan var olan bilgileri bir nevi ebelik yaparak doğurtmaktadır.

 

‘Kimseye hiçbir şey öğretemem, sadece onların düşünmelerini sağlayabilirim.’

                                                                                                                                                                                                                                      SOKRATES

‘Tek iyilik bilgi, tek kötülük cehalettir.’

                                                                                                                                                                                                                                      SOKRATES

 SOKRATİK YÖNTEMİN AŞAMALARI

  Sokratik yöntem 3 aşamadan oluşmaktadır. Aşamalar sırasıyla şu şekildedir:

  1. Olumsuzlama: Sokrates, bu aşamada karşısındaki kişi ile ele aldığı konu hakkında sorular sorar; yeri geldiğinde karşısındaki kişinin sözlerine karşı çıkar ve kişinin konu hakkında daha çok düşünmesini sağlamaktadır.
  2. İroni: Sokrates, bu aşamada söz konusu konu ile ilgili alay eder.
  3. Doğurtma: Sokrates, son aşamada ebeliğini yaparak düşünceyi/fikri doğurtur.

SOKRATİK YÖNTEMİN GÜNÜMÜZDE KULLANIM ALANLARI

Sokratik yöntem; günümüzde psikoloji, eğitim gibi birçok alanda kullanılmaktadır.

 SOKRATİK YÖNTEM ÖRNEKLERİ

  • SOKRATES: Aşk yapısı gereği bir şeyin aşkı mıdır, yoksa değil midir? Aşkın anne ve babaya duyulan sevgi olup olmadığını sormadım. Çünkü böylesi bir soru komik olurdu. Ancak baba olmak konusunda sana şunu sorsam: Baba birisinin babası mıdır yoksa değil midir desem, sen de bana doğru yanıt vermek istiyorsan babanın bir oğul ya da kızın babası olduğunu söylersin, değil mi?

AGATHON: Tabii ki.

SOKRATES: Anne için sorsam, yine aynı yanıtı verir misin?

AGATHON: Evet, veririm.

SOKRATES: Gelmek istediğim noktaya varabilmek için birkaç soruya daha yanıt vermelisin. Erkek kardeş, birinin kardeşi midir yoksa değil midir?

AGATHON: Evet.

SOKRATES: Peki güzel olmayana, güzellikten uzak olana nasıl güzel dersin?

AGATHON: Diyemem.

SOKRATES: Halen aşkın güzel bir şey olduğunu iddia ediyor musun?

AGATHON: Ne söylediğimin farkında olmadığım için zor durumda kaldım.

SOKRATES: Yine de güzel konuşmuştun. Şimdi sana bir sorum daha olacak. İyi şeyler güzel midirler?

AGATHON: Bence evet.

SOKRATES: Eğer aşk güzel değilse aynı zamanda iyi de olmamalıdır.

AGATHON: Sokrates seninle başa çıkamam, sözlerini kabul ediyorum.

SOKRATES (MENON’A): Şimdi benimle araştırmaya devam ederken, hiçbir şey öğretmediğim halde, neler bulacaksın ve göreceksin. Ben onu yalnızca sorguya çekeceğim, başka hiçbir şey yapmayacağım. Sen de ona, düşüncesini sorularımla söyletecek yerde ders vermeye kalkışmayayım diye bana göz kulak ol.

 

(Sokrates kumda çizili olan şeyleri siler ve bir kare çizer.)

 

SOKRATES: Söyle bakalım çocuğum, önümüzdeki dört ayaklı bir şekil, değil mi?

KÖLE: Evet.

SOKRATES: Ona, kendisine eşit olan bir kare daha çizebiliriz değil mi? (Çizer)

KÖLE: Evet.

SOKRATES: Biraz önce çizdiğimiz iki şekle eşit olan üçüncü bir şekli de ekleyebiliriz, değil mi? (Çizer)

KÖLE: Evet.

SOKRATES: Sonra, boş kalan köşeyi de doldurabiliriz.( Çizer)

KÖLE: Tamamıyla.

SOKRATES: Şimdi elimizde birbirine eşit dört kare var, değil mi?

KÖLE: Evet.

SOKRATES: Bunların hepsi birden ilk çizdiğimiz şekilden kaç kare büyük oluyor?

KÖLE: Dört kare.

SOKRATES: Ama hatırlarsın, bizim aradığımız, iki kare büyük olan bir şekildi.

KÖLE: Şüphesiz.

SOKRATES: Her karenin bir açısından öteki açısına çizdiğimiz çizgi onu iki eşit parçaya ayırmıyor mu? (Çizer)

KÖLE: Ayırıyor.

SOKRATES: İşte yeni bir kareyi çeviren, birbirine eşit dört çizgi.

KÖLE: Görüyorum.

SOKRATES: Şimdi düşün; bu (merkezdeki) kare ne büyüklüktedir?

KÖLE: Anlamıyorum.

SOKRATES: Çizdiğimiz doğru çizgilerden her biri, dört karenin her birini içinden ikiye bölmüyor mu?

KÖLE: Evet.

SOKRATES: Ortadaki karede bu yarımlardan kaç tane var?

KÖLE: Dört

SOKRATES: Peki, ya köşedekinde?

KÖLE: İki.

SOKRATES: Dört ikinin nesidir?

KÖLE: İki mislidir.

SOKRATES: Öyleyse bu kare kaç ayaklıktır?

KÖLE: Sekiz.

SOKRATES: Hangi çizgi üzerine kurulmuş?

KÖLE: Şunun üzerine. (Diyagonal çizgilerden birini gösterir.)

SOKRATES: Dört ayaklık karede bir açıdan ötekine giden çizgi üzerine değil mi?

KÖLE: Evet.

SOKRATES: İşte bu çizginin teknik adı köşegendir. Ona bu adı verirsek, ilk karenin diyagonaline dayanan karenin, onun iki katı bir alana sahip olduğunu mu düşünüyorsun?

KÖLE: Evet öyle, Sokrates.

SOKRATES: Ne dersin, Menon, kendisine ait olmayan bir kanı ile mi cevap verdi?

MENON: Hayır, hepsi kendi kanılarıydı.

SOKRATES: Ama demin de dediğimiz gibi, bunları bilmiyordu, değil mi?

MENON: Evet, doğru.

SOKRATES: Öyleyse bu kanılar onda bir yerlerde bulunuyordu, öyle değil mi?

MENON: Evet.

SOKRATES: Şu halde, bilmeyen bir kimsede, bilmediği şeyler hakkında doğru kanılar bulunabiliyor, öyle değil mi?

MENON: Öyle gibi görünüyor.

SOKRATES: Şimdi bu doğru kanılar ona bir rüyadaymış gibi belirdiler. Ama o aynı şeyler üzerinde sık sık ve türlü türlü sorguya çekilirse, şüphe yok ki bunlara dairen kesin bilgiyi elde edecektir.

MENON: Olabilir.

SOKRATES: Bu bilgi, öğretimden değil sorgulayıştan doğacak. O, bilgiyi yeniden, kendiliğinden elde edecek.

 MENON: Evet.

SOKRATES: Peki ama bilgiyi kendiliğinden bulmak, onu yeniden anımsamak değil midir?

MENON: Şüphesiz.

SOKRATES: Onun bu şimdiki bilgisi ya her zaman kendinde bulunmuştur yahut o bu bilgiyi herhangi bir zaman elde etmiştir. Ama bu bilgi her zaman kendinde bulunmuşsa o hep bilgiliydi demektir. Eğer herhangi bir zaman elde etmişse, bu her halde şimdiki hayatında olmamıştır. Biri ona geometri dersi vermiş olmasın? Çünkü bütün geometriye hatta bütün öteki bilgilere bu yoldan erebilir. Acaba ona her şeyi öğreten biri olmuş mudur? Senin evinde doğup büyüdüğüne göre bunu herhalde sen bilirsin.

MENON: Hiç kimseden ders almadığını biliyorum.

SOKRATES: Ama bu kanılar onda var!

MENON: Böyle olduğu açıkça görülüyor, Sokrates.

SOKRATES: Bu kanıları şimdiki hayatında elde etmediğine göre başka bir zaman elde etmiş olması gerektiği açık değil midir?

MENON: Öyle görünüyor.

SOKRATES: Bu zaman, onun henüz insan şeklinde olmadığı zaman değil midir?

MENON: Evet.

 

   Yukarıdaki örneklerde de görüldüğü gibi, Sokratik yöntemi kullanarak birçok kişiye birçok şey öğretebilir Sokrates’in tabiri ile ‘doğurtabilirsiniz’. 

 

Sözü Geçen Çalışmalar

Platon. (2013). ŞÖLEN. İstanbul: Say Yayınları.

 

Kaynakça

Platon. (2013). ŞÖLEN. İstanbul: Say Yayınları.

 

https://tr.wikipedia.org/wiki/Sokratik_y%C3%B6ntem#:~:text=Sokratik%20y%C3%B6ntem%2C%20antik%20d%C3%B6nem%20Yunan,ile%20Sokratik%20y%C3%B6ntem%20ortaya%20%C3%A7%C4%B1km%C4%B1%C5%9Ft%C4%B1r.

Bir Cevap Yazın