Edebiyat

"8 dakikada oku"Orhan Veli Kanık

                                           ORHAN VELİ KANIK

 

‘Yaşamak kolay değil ya kardeşler, ölmek de değil; kolay değil bu dünyadan ayrılmak.’

                                                                                         Orhan Veli Kanık

 

  ‘ Ve ihtimal sen. Yine beni sevmeyeceksin.’

                                                                                         Orhan Veli Kanık

 

 

      Orhan Veli Kanık, Garip Akımının kurucusudur. Oktay Rifat Horozcu ve Melih Cevdet Anday ile birlikte Garip isimli ortak bir şiir kitabını çıkartmışlardır. Edebiyat alanında ironi ve nükte, şairimizin şiirinde kullanmaktan vazgeçemediği unsurlardır. Orhan Veli, hayatın ciddiyetine ve sahteliğine karşı tuhaflığı amaçlamış ve bunun için alaylı, eğlenceli şiirler yazmıştır.

 HAYATI

   Orhan Veli Kanık, 13 Nisan 1914 tarihinde Beykoz’a bağlı Yalıköyü’nde bulunan bir konakta dünyaya gelmiştir. Annesi Fatma Nigar Hanım, Beykozlu Hacı Ahmet Bey’in kızı; babası Mehmet Veli ise İzmirli tüccar olan Fehmi Bey’in oğludur. Nüfus tezkeresi suretine göre asıl adı Ahmet Orhan’dır fakat babasının adı Veli olduğundan dolayı sanatçı Soyadı Kanunu’na göre Orhan Veli olarak tanınmıştır.

   Sanatçının çocukluğu Beykoz, Cihangir ve Beşiktaş’ta geçmiştir. Mütareke sırasında Akaret’lerde bulunan Anafartalar ilkokulunun ana sınıfına devam etmiştir. Bir sene sonra bu okuldan alınarak Galatasaray Lisesi’ne yatılı olarak verilmiştir. 1925’te dördüncü sınıfı bitirdiğinde babasının isteği ile bu okuldan ayrılarak annesiyle birlikte Ankara’ya taşınmış ve orada Gazi İlkokulu’na yazılmıştır. Aradan bir sene sonra ise Ankara Erkek Lisesi’ne ( bugünkü ismi Ankara Atatürk Lisesi) yatılı olarak kayıt olmuştur. Orhan Veli, çocukluğunda bazı tehlike ve hastalıklar geçirmiştir (örneğin, beş yaşında iken yanma tehlikesi geçirmiş ve uzun bir süre tedavi görmüş; dokuz yaşında kızamık, on yedi yaşında ise kızıl hastalığına yakalanmıştır.)

   Orhan Veli’nin edebiyata olan ilgisi ve merakı ilkokul sıralarında başlamıştır. Bu dönemde bir hikayesi Çocuk Dünyası isimli bir dergide basılmıştır. Yedinci sınıftayken Oktay Rifat Horozcu ile tanışmış, birkaç sene sonra ise bir müsamere esnasında halk evinde Melih Cevdet Anday ile arkadaş olmuştur. Lisenin ilk yılında edebiyat öğretmeni olan Ahmet Hamdi Tanpınar, öğretmeni olduğu süre zarfında kendisine öğütler vermiş ve onu yönlendirmiştir. Şairimiz, lise döneminde Melih Cevdet ve Oktay Rifat ile birlikte Sesimiz isimli bir dergi çıkarmıştır. Orhan Veli, bu dönemde aruz vezni kurallarını ve ahengini kavramış ve ilk şiirlerini yazmaya başlamıştır.

  Orhan Veli, aynı zamanda lisedeyken tiyatro çalışmalarına da katılmış, oyunlarda rol almış ve sonraki yıllarında ise birçok tiyatro eserini Türkçeye çevirmiştir.

    Sanatçı, 1932 yılında liseden mezun olmuş ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nin felsefe bölümüne kayıt yaptırmıştır. 1933’de Edebiyat Fakültesi Talebe Cemiyeti başkanı seçilmiş, 1935 yılına kadar devam ettiği üniversiteyi bitirmeden okuldan ayrılmıştır. İstanbul Üniversitesi’ne giderken bir yandan sürdürdüğü Galatasaray Lisesi’ndeki öğretmen yardımcılığı görevine, okuldan ayrıldıktan sonra bir sene daha devam etmiştir

   SANAT HAYATI

Orhan Veli, Ankara’ya döndükten sonra Melih Cevdet ve Oktay Rifat ile tekrar bir araya gelmiş ve benzer tarzda şiirler yazmaya başlamışlardır. 1936’da Nahit Sırrı Örik, şiirlerini yayınlatmalarını önermiş, ardından Varlık dergisinde Orhan Veli’nin, Oaristys, Ebabil, Eldorado, Düşüncelerimin Başucunda isimli şiirleri yayınlanmıştır. Dergide, Orhan Veli ve arkadaşları edebiyat dünyasına şöyle tanıtılmıştır:

   ‘Varlık’ın şiir kadrosu yeni ve kuvvetli genç imzalarla zenginleşmektedir. Aşağıda dört şiirini okuyacağınız Orhan Veli, şimdiye kadar yazılarını neşretmemiş olmasına rağmen olgun bir sanat sahibidir. Gelecek sayılarımızda onun ve arkadaşları Oktay Rifat, Melih Cevdet ve Mehmet Ali Sel’in şiirimize getirdikleri yeni havayı daha iyi belirtecektir.’

   Orhan Veli’nin yazı ve şiirleri, 1936-1942 yılları arasında Varlık’ın yanı sıra İnsan, Ses, Gençlik, Küllük, İnkılapçı Gençlik dergilerinde de basılmıştır. Şair, bu dönemin ilk yıllarında yazdığı şiirlerinin şekli, yapısı ve içeriğinden dolayı hece şairi olarak kabul edilmiştir.

  Orhan Veli, 1939 yılında Melih Cevdet ile birlikte araba kazası geçirmiş, yirmi gün boyunca komada kalmıştır. 1941 yılının mayıs ayında Garip seçkisi yayınlanmış, kitapta şairin yirmi dört şiirinin yanı sıra Melih Cevdet’in on altı, Oktay Rifat’ın ise yirmi bir şiiri yer almıştır. Kitabın içindeki şiirler kadar ses getiren önsözünü ise Orhan Veli yazmıştır. Garip akımının kurucuları olan Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet, radikal bir tutumla kendilerinden önce gelen hececilerin ve Ahmet Haşim’in şiirleriyle, Nâzım Hikmet’in toplumcu-gerçekçi şiirlerini reddetmişlerdir. Kitaptaki şiirler ve önsöz edebiyat dünyasında büyük tartışmalara sebep olmuş, özellikle Orhan Veli’nin yazdığı “Yazık Oldu Süleyman Efendi’ye” mısrası üzerinde durulmuştur. Bu mısrayı bazıları tenkit ederken bazıları da çalıntı olduğunu iddia etmiştir. Başka bir grup ise Türkçede yazılmış en güzel dizelerden biri olduğunu söylemiştir. Bu münakaşalar sonucunda bu mısra çok popüler olmuştur.

    1945 yılında Millî Eğitim Bakanlığı’nın Tercüme Bürosu’nda çalışmaya başlamıştır. Şubat 1945’te Vazgeçemediğim isimli şiir kitabını, Nisan 1945’te ise Garip’in sadece kendi şiirlerini içeren ikinci baskısını çıkarmıştır. Bu kitapları 1946 yılında yayımlanan Destan Gibi ve 1947’de basılan Yenisi takip etmiştir. 1946 seçimlerinden sonra Hasan Ali Yücel’in Millî Eğitim Bakanlığı görevinden ayrılması sonucunda Yücel’in kurduğu Tercüme Bürosu da önemini yitirmiş, kısa süre sonra da Orhan Veli istifa etmiştir. Bu istifanın sebebini Orhan Veli’nin memuriyete uyum sağlayamaması olarak yorumlayanlar da olmuştur. Ayrılmasının ardından Mehmet Ali Aybar’ın çıkardığı Hür ve Zincirli Hürriyet gazetelerinde denemeler ve eleştiriler yazmıştır. 1948’de La Fontaine Masalları’nı Türkçeye çevirmiş, Ulus gazetesinde Yolcu Notları’nı yayınlamıştır.

  Bakanlıktaki değişimin ardından benzer durumda kalan Bedri Rahmi Eyüboğlu, Abidin Dino, Necati Cumalı, Sabahattin Eyüboğlu, Oktay Rifat ve Melih Cevdet gibi arkadaşlarıyla buluşmaları sonucunda 1948 yılı sonunda bir dergi çıkartmaya karar vermişlerdir. Masraflarını Mahmut Dikerdem’in karşıladığı Yaprak isimli bu dergi on beş günde bir yayınlanıyordu. Derginin sahibi ve yazı işleri müdürü Orhan Veli’ydi ve Dikerdem’in yardımları meseleleri tamamen çözmüyordu.  Bu sebeple zaman zaman ortaya çıkan para problemleriyle kendisi ilgilenmiş ve derginin devamı için paltosunu bile satmak zorunda kalmıştır. Son sayıyı yayınlayabilmek için ise Abidin Dino’nun kendine hediye ettiği resimleri satmıştır.

   Orhan Veli, Yaprak’ın yayınlandığı sene boyunca Nasreddin Hoca hikâyelerini şiirleştirmiş, Karşı isimli son şiir kitabını yayınlamış ve Charles Lamb’ın uyarladığı Shakespeare’in Hamlet ve Venedik Taciri isimli eserlerini Şehbal Erdeniz’le birlikte Türkçeye çevirmiştir.

    Sanatçı, Yaprak’ın kapanmasının ardından İstanbul’a geri dönmüş, aynı yıl 10 Kasım’da bir haftalığına geldiği Ankara’da belediyenin kazdığı bir çukura düşmüş ve başından hafifçe yaralanmıştır. İki gün sonra İstanbul’a geri dönmüştür. 14 Kasım günü arkadaşının evinde yemek yerken fenalaşıp hastaneye kaldırılmış, beyinde damar çatlaması yüzünden başlayan rahatsızlığın sebebinin doktor tarafından anlaşılamamış ve alkol zehirlenmesi teşhisiyle tedavi uygulanmıştır. Ancak beyin kanaması geçirdiği sonradan anlaşılmıştır. Aynı akşam komaya giren Orhan Veli, komadan çıkamayarak Cerrahpaşa Hastanesi’nde hayata gözlerini yummuştur.

      ESERLERİ

  • ŞİİRLERİ
  • Garip ( Ortak)
  • Garip( Kendi şiirleri)
  • Vazgeçemediğim
  • Destan Gibi
  • Yenisi
  • Karşı
  • DÜZYAZI, ELEŞTİRİ VE HİKAYELERİ
  • Nesir Yazıları
  • Denize Doğru
  • La Fontaine’in Masalları
  • Nasrettin Hoca Hikayeleri
  • Bütün Eserleri Edebiyat Dünyamız
  • Bütün Şiirleri
  • Çeviri Şiirler
  • El Kapısından (Oyun)
  • ÇEVİRİ
  • Bir Kapı ya Açık Durmalı ya Kapalı
  • Scapin’in Dolapları
  • Fransız Şiir Antolojisi
  • Shakespeare, Hamlet ve Venedikli Tüccar
  • Saygılı Yosma
  • Batıdan Şiirler

KAYNAKÇA

 

https://tr.wikipedia.org/wiki/Orhan_Veli_Kan%C4%B1k

 

https://www.edebiyatogretmeni.org/orhan-veli-kanik/#:~:text=Edebi%20Ki%C5%9Fili%C4%9Fi%3A&text=%C3%96zellikle%20halk%20diline%20y%C3%B6nelmi%C5%9F%2C%20halk%C4%B1n,ula%C5%9Ft%C4%B1%C4%9F%C4%B1%20somut%20bir%20%C5%9Fiir%20yazmakt%C4%B1r.&text=%C5%9Eiir%20t%C3%BCr%C3%BCyle%20tan%C4%B1d%C4%B1%C4%9F%C4%B1m%C4%B1z%20Orhan%20Veli,yapm%C4%B1%C5%9F%2C%20d%C3%BCzyaz%C4%B1lar%20da%20kaleme%20alm%C4%B1%C5%9Ft%C4%B1r.

 

https://www.turkedebiyati.org/orhan_veli_kanik.html

Bir Cevap Yazın